Współczesne ruchy społeczne funkcjonują w rzeczywistości, w której granice między legalnością a sprawiedliwością, między przetrwaniem a emancypacją są bardzo płynne. Pojęcie rezyliencji rozumianej jako  adaptacyjna wytrzymałość jednostek i zbiorowości,  okazuje się niewystarczające wobec głęboko zakorzenionych struktur przemocy systemowej i domaga się radykalnego przeformułowania w kierunku krytycznej, a nie tylko przystosowawczej siły. W przestrzeni opresyjnych struktur polityczno-ekonomicznych i ich zdolności do wchłaniania i neutralizowania protestu, samo trwanie może okazać się niewystarczające, a niekiedy wręcz szkodliwe. W wystąpieniu zmierzamy do zarysowania etycznych ram dla oceny zakłócających form protestu i pyta o moralne granice rezyliencji. Czy służy ona przeżyciu, czy również aktowi przekroczenia? Czy zakłócenie może być etycznym wymogiem w sytuacji, gdy sama legalność nie pokrywa się ze sprawiedliwością?

Ważnym pytaniem na gruncie teorii ruchów społecznych, które nabrało znaczenia zwłaszcza w XXI wieku, wraz z powstaniem Ruchu na Rzecz Globalnej Sprawiedliwości, jest pytanie o rolę tych podmiotów dla rozwoju demokracji politycznej. Problematyka ta jest dodatkowo istotna z powodu narastającego kryzysu współczesnych demokracji i spadającej satysfakcji z tego systemu politycznego, czego jednym z objawów są procesy de-demokratyzacji zauważalne w krajach Europy Środkowej (m.in. Węgry, Polska, Słowacja) i nie tylko. Postaram się zatem odpowiedzieć na pytanie o to, jaka jest/może być, rola ruchów społecznych w procesie przezwycieżania procesów de-demokratyzacyjnych. Wydaje się, że w znacznym stopniu odpowiedź ta wynika z cech samej demokracji przedstawicielskiej, zwłaszcza tkwiących w niej słabości i sprzeczności. Prezentacja bedzie uzupełniona o wstępne wyniki badań empirycznych na temat aktywności protestacyjnej wybranych ruchów społecznych w Posce w latach 2015-2023.

Celem referatu jest prezentacja wyników  badań nt. sposobu manifestowenia naruszenie dobrostanu społecznego w czasie Strajków Kobiet (2020-2021).

Pytania badawcze: 1) Jaka jest relacja między ekspozycją naruszenia dobrostanu społecznego a zasięgiem innowacyjnych form protestu? 2) Jakie elementy dobrostanu społecznego, naruszone zdaniem twórców, były eksponowane w materiałach generujących największe zaangażowanie odbiorców?

Hipoteza: Treści eksponujące wielowymiarowe naruszenie dobrostanu społecznego generują wyższe zasięgi wśród odbiorców niż treści eksponujące pojedyncze wymiary naruszenia dobrostanu społecznego. Największe zaangażowanie wystąpiło w przypadku materiałów manifestujących ograniczenie podmiotowości kobiet i stosowanie wobec nich niesprawiedliwych ograniczeń, w tym pozbawienia wolności, ze strony aparatu władzy państwowej.

W badaniu zastosowano jakościową analizę treści, a także zmodyfikowany Engagment Rate, służący do pomiaru zaangażowania użytkowników w dystrybucję treści publikowanych w Internecie. Wybrano 450 wpisów 57 polskich celebrytek, opublikowanych na portalu Instagram. Zebrane dane nt. liczby komentarzy i polubień każdego wpisu posłużyły do obliczenia wskaźnika zaangażowania w jego dystrybucję. Dokonano także analizy zawartości każdego posta, pod kątem ekspozycji w nim naruszenia dobrostanu społecznego.

Ramy czasowe wyznaczają następujące daty: 20 października 2020 r. (pojawienie się doniesień medialnych nt. zaplanowanego posiedzenia Trybunału Konstytucyjnego, na którym podjęto decyzję o ograniczaniu praw reprodukcyjnych kobiet w Polsce) - 8 lutego 2021 r. (demobilizacja protestów po publikacji wyroku TK).

Badanie dostarcza odpowiedzi na pytanie, dlaczego eksponowanie wielowymiarowego naruszenia dobrostanu bardziej angażowało uczestników IFP i jaki rodzaj wpisów cieszył się większym zainteresowaniem.

Wystąpienie analizuje rady kobiet jako jedną z form mobilizacji ruchu feministycznego w Polsce w odpowiedzi na zmieniający się kontekst polityczno-społeczny po 2015 roku. Obecnie w Polsce działa ponad 50 Rad Kobiet, które zrzeszają ponad 1000 osób, co świadczy o rosnącym znaczeniu tej formy aktywizmu.

Rady kobiet, powstające zarówno na poziomie lokalnym jak i ogólnokrajowym, stanowią przykład strategii rezyliencji – adaptacyjnej odporności ruchów kobiecych wobec niekorzystnych zmian legislacyjnych, ograniczania praw kobiet oraz utrudniania działalności organizacji pozarządowych. Jednocześnie są one formą rekonfiguracji ruchu feministycznego, który, wychodząc poza tradycyjne formy aktywizmu, zyskuje nowe struktury organizacyjne i sposoby działania, często na styku polityki instytucjonalnej i oddolnej mobilizacji społecznej.

Referat podejmuje również wątek rezonansu – analizując, w jaki sposób rady kobiet angażują lokalne społeczności, budują sieci wsparcia i promują kwestie równości płci w przestrzeni publicznej. W oparciu o badania empiryczne omówione zostaną strategie, wyzwania oraz skuteczność rad kobiet jako narzędzia walki o prawa kobiet i ich wpływ na kształtowanie polityk miejskich i regionalnych.

Pełnoskalowa inwazja Rosji na Ukrainę 24 lutego 2022 roku miała głęboki wpływ na różne aspekty polskiego społeczeństwa, w tym na ruchy społeczne, które musiały dostosować się do szybko zmieniających się okoliczności. Aby zbadać, jak wojna przekształca ruchy społeczne, analizujemy protesty uliczne które miały miejsce w Polsce między 24 lutego a 31 marca 2022 roku. Nasze podejście łączy różne nurty literatury, traktując protesty zarówno jako przeżywane doświadczenia, jak i pożądane rzeczywistości. Koncentrujemy się na ruchu kobiecym jako kluczowym studium przypadku, analizując, jak jego agenda ewoluowała w odpowiedzi na wojnę. W miarę jak osoby aktywistyczne przygotowywały się do Międzynarodowego Dnia Kobiet, rozwijający się kryzys za wschodnią granicą wpływał na ich działania mobilizacyjne i szersze narracje. Wykorzystując dane z Armed Conflict Location and Event Data (ACLED) jako punkt wyjścia, zidentyfikowaliśmy 25 protestów (współ)organizowanych przez organizacje feministyczne, dla których znaleźliśmy i przeanalizowaliśmy materiały medialne, w tym teksty, zdjęcia i nagrania wideo. Nasze ustalenia pokazują, że protesty były zazwyczaj koordynowane przez wiele organizacji i często angażowały osób z Ukrainy. Hasła głoszone podczas tych wydarzeń były różnorodne, odzwierciedlając przecięcie narracji feministycznych i tych związanych z wojną. Koncepcja „feminizmu bez granic”, początkowo wybrana przez niektórych organizatorek/ów jako przewodnie hasło protestów, nabrała nowego znaczenia. Pojawiły się wątki solidarności z ukraińskimi uchodźczyniami i uchodźcami, kwestie bezpieczeństwa, jedność międzynarodowa, potępienie Rosji oraz szersze zagrożenie dla stabilności Europy. Sugerujemy, że poprzez mobilizację w tym kluczowym okresie po inwazji polskie organizacje i grupy feministyczne odegrały istotną rolę w kształtowaniu debaty publicznej na temat wojny rosyjsko-ukraińskiej, ukazując zdolność adaptacyjną i polityczne znaczenie ruchów społecznych w czasach kryzysu.

Referat analizuje strategię oporu polskich aktywistów LGBTQ+ poprzez studium przypadku interaktywnej mapy „Atlas Nienawiści”. Projekt ten dokumentował działania samorządów, które przyjęły uchwały o „strefach wolnych od ideologii LGBT”. Umieszczenie ich w atlasie wywołało falę pozwów SLAPP ze strony władz lokalnych, zarzucających twórcom mapy zniesławienie. Celem tych działań było zastraszenie aktywistów i wywołanie efektu mrożącego.

Bazując na analizie akt sądowych tych spraw badam dwie kluczowe kwestie - po pierwsze, argumentację prawną samorządów, które przedstawiały się jako ofiary rzekomego zniesławienia; po drugie, strategie uzasadniania „stref wolnych od ideologii LGBT”, opierające się na narracjach o ochronie wartości kulturowych i moralnych, maskujących homofobiczne intencje.

Badanie osadza polski kontekst w szerszych dyskusjach o aktywizmie LGBTQ+, SLAPP-ach oraz państwowej homofobii. Wykorzystując koncepcję performatywności Judith Butler, wykazuję, że pozwy SLAPP są aktami politycznego ucisku, wykorzystującymi instrumentalnie system sądowniczy do osłabienia spełcznego zaangażowania. Wyniki badań ukazują, jak ucisk prawny i homofobiczna retoryka łączą się ze sobą w celu delegitymizacji aktywizmu i wzmacniania tendencji autorytarnych. Jednocześnie podkreślenia wymaga fakt, że wszystkie zakończone sprawy sądowe rozstrzygnięto na korzyść aktywistów, co świadczy o odporności ruchów społecznych i potwierdza rolę judykatywy jako mechanizmu równoważącego antydemokratyczne naciski.

Referat ukazuje zatem strategie oporu w spolaryzowanym społeczeństwie, analizując formy sprzeciwu wobec państwowej homofobii. Podkreśla represyjne funkcje systemu prawnego, ale także jego potencjał jako przestrzeni walki o prawa człowieka.